Mustafa Kemal Atatürk Üniversitesi Kaçıncı Sırada? Geçmişten Bugüne Atatürk Üniversitesi’nin Yolculuğu
Geçmişe dönüp baktığımızda yalnızca eski olayları hatırlamayız; bugün hangi noktada durduğumuzu da daha iyi anlarız. Bu nedenle Atatürk Üniversitesinin bugünkü sıralamasını anlamak, aslında Cumhuriyet’in doğu bölgesinde yükseköğretimi yaygınlaştırma idealinin nasıl şekillendiğini anlamaktan geçer.
Öncelikle küçük bir adlandırma notu: Kamuoyunda zaman zaman “Mustafa Kemal Atatürk Üniversitesi” şeklinde ifade edilse de kurumun resmî adı Atatürk Üniversitesidir ve Erzurum’dadır.
Atatürk Üniversitesi bugün kaçıncı sırada?
Merhaba değerli okurlar, Albolat olarak Mustafa Kemal Atatürk Üniversitesi kaçıncı sırada konusunu anlaşılır bir çerçevede işliyoruz.
2026 yılı itibarıyla en güncel önemli göstergelerden biri Times Higher Education (THE) 2026 Dünya Üniversiteleri Sıralamasıdır. Atatürk Üniversitesi dünyada 801–1000 bandında yer almaktadır. Türkiye genelinde 9. sırada, devlet üniversiteleri arasında ise ilk 5 içinde gösterilmiştir.
Times Higher Education (THE)
+1
Ancak “kaçıncı sırada?” sorusunun tek bir cevabı yoktur. Çünkü üniversite sıralamaları farklı ölçütler kullanır.
Örneğin 2025 YÖK Araştırma Üniversiteleri Değerlendirmesi’nde Atatürk Üniversitesi, A2 kategorisinde genel sıralamada 16’ncı, devlet üniversiteleri arasında ise 13’üncü sıradadır.
Atatürk Üniversitesi
Dolayısıyla bir üniversitenin akademik gücünü yalnızca “Türkiye’de kaçıncı?” sorusuna indirgemek yanıltıcı olabilir. THE, QS, URAP, YÖK ve diğer endeksler araştırma, atıf, eğitim, uluslararasılaşma ve toplumsal etki gibi farklı göstergelere ağırlık verir.
1937: Bir üniversite fikrinin doğuşu
Atatürk Üniversitesi’nin hikâyesi 1957’de değil, daha geride başlar.
1 Kasım 1937’de Mustafa Kemal Atatürk, TBMM’nin açılış konuşmasında Doğu Anadolu’da büyük bir üniversite kurulması düşüncesini gündeme getirdi. Araştırmalar, bu konuşmanın öncesinde de basında “Doğu Üniversitesi” fikrinin tartışıldığını ortaya koymaktadır.
Atatürk Dergisi
Dönemin basınında üniversite yalnızca bir eğitim kurumu olarak görülmüyordu. Bölgenin doktor, öğretmen ve uzman ihtiyacının karşılanması; ekonomik ve kültürel gelişmenin desteklenmesi bekleniyordu.
Gaste Arşivi
Atatürk’ün eğitim anlayışı ve bölgesel kalkınma
Burada tarihsel açıdan önemli bir ayrıntı var: Üniversite projesi, Cumhuriyet’in yalnızca merkezî şehirlerde yoğunlaşan bir yükseköğretim anlayışının ötesine geçme arzusunu yansıtıyordu.
Belgelere dayalı olarak bakıldığında, dönemin raporlarında nitelikli insan gücü eksikliği özellikle vurgulanıyordu. Bugün “üniversite bölgesel kalkınmaya ne kadar katkı sağlıyor?” diye sorduğumuzda, aslında 1930’lu yıllarda ortaya konulan benzer bir soruyu yeniden tartışıyoruz.
1950–1957: Fikirden kuruma
Atatürk’ün ölümünün ardından proje yaklaşık on iki yıl boyunca ilerlemedi. 1950’de Cumhurbaşkanı Celal Bayar’ın TBMM açış konuşmasıyla konu yeniden gündeme geldi. 1951’de Millî Eğitim Bakanlığı, Doğu illerinde bir “yüksek öğretim ve kültür merkezi” oluşturulması amacıyla çalışmalar başlattı.
Atatürk Üniversitesi
1951’de kurulan bilim komisyonu Doğu Anadolu’daki çeşitli şehirleri inceledi ve Erzurum öne çıktı. Ardından ABD’deki Nebraska Üniversitesi ile iş birliği geliştirildi. Nebraska ekibinin 1955 tarihli raporu, üniversitenin Amerikan “land-grant” modeli doğrultusunda şekillenmesinde etkili oldu.
Atatürk Üniversitesi
1957: Atatürk Üniversitesi’nin kuruluşu
10 Mart 1954 tarihli 6373 sayılı kanunla Doğu’da kurulması planlanan üniversiteye “Atatürk Üniversitesi” adı verildi. Nihayet 31 Mayıs 1957’de 6990 sayılı kanun kabul edildi ve 7 Haziran 1957’de yürürlüğe girdi. Böylece Atatürk Üniversitesi resmen kuruldu.
Atatürk Üniversitesi
17 Kasım 1958’de ise Ziraat ve Fen-Edebiyat fakülteleriyle eğitim başladı. İlk öğrenciler düşünüldüğünde kurumun bugünkü devasa yapısıyla arasındaki mesafe gerçekten dikkat çekicidir.
Atatürk Üniversitesi
1958 sonrası: Bölgesel üniversiteden araştırma üniversitesine
İlk yıllarda üniversitenin misyonu açık biçimde bölgeseldi. Özellikle Ziraat Fakültesi, Nebraska Üniversitesi ile yürütülen iş birliğinden yararlanarak tarımsal araştırma ve eğitim alanında gelişti.
Atatürk Üniversitesi
1960’lardan itibaren Tıp Fakültesi gibi yeni alanların eklenmesiyle üniversitenin toplumsal etkisi genişledi. Böylece Atatürk Üniversitesi yalnızca Erzurum’a değil, Doğu Anadolu’nun farklı şehirlerine insan kaynağı sağlayan önemli bir merkez haline geldi.
Bir üniversitenin tarihini yalnızca bina ve fakülte sayısıyla okumak eksik kalır; asıl dönüşüm, yetiştirdiği insanların bölgeye ve ülkeye taşıdığı bilgide ortaya çıkar.
Bugünün sıralamaları bize ne söylüyor?
Atatürk Üniversitesi’nin günümüzdeki konumu, tarihsel misyonun yeni bir biçimde devam ettiğini düşündürüyor.
2025 YÖK verilerinde üniversite 52 akredite lisans programıyla Türkiye’de 1. sırada, doktora mezunu sayısında ise 8. sırada gösterilmiştir.
Atatürk Üniversitesi
THE 2026 sonuçlarında ise 801–1000 bandına yükselmesi, önceki yılki 1001–1200 bandına göre önemli bir ilerlemeye işaret ediyor.
Atatürk Üniversitesi Veri Ofisi
Bu tabloyu 1937’deki hedefle yan yana koymak ilginçtir: O gün amaç Doğu Anadolu’ya güçlü bir yükseköğretim merkezi kazandırmaktı; bugün ise aynı kurum küresel akademik sıralamalarda görünür olmaya çalışıyor.
Sıralama mı, tarihsel misyon mu?
Burada kendimize şu soruyu sormak gerekiyor: Bir üniversitenin başarısını yalnızca sıralamadaki yeri belirler mi?
THE’de 801–1000 arasında olmak önemli bir gösterge olabilir. Fakat Erzurum’da bir öğrencinin yükseköğretime erişebilmesi, bölgedeki sağlık hizmetlerine katkı sunulması veya yeni bilim insanlarının yetişmesi de aynı derecede tarihsel önem taşır.
Bugünün sıralama tabloları sayıları gösteriyor; geçmiş ise bu sayıların nasıl ortaya çıktığını anlatıyor.
Geçmiş ile bugün arasında bir köprü
Atatürk Üniversitesi’nin hikâyesinde dikkat çekici bir süreklilik var. 1930’larda eğitim, sağlık ve kalkınma ihtiyacı; 1950’lerde bölgesel yükseköğretim; günümüzde ise araştırma kapasitesi, uluslararasılaşma ve akademik rekabet öne çıkıyor.
Belgeler bize kurumun nasıl kurulduğunu anlatıyor; tarihsel bağlam ise neden kurulduğunu anlamamıza yardım ediyor.
Belki de asıl mesele “Atatürk Üniversitesi kaçıncı sırada?” sorusundan biraz daha geniştir: Bir üniversite, kurulduğu bölgenin geleceğini ne ölçüde değiştirebilmiştir ve önümüzdeki yıllarda bu tarihsel sorumluluğu nasıl taşımalıdır?
Bu soruların cevabı yalnızca sıralama tablolarında değil, öğrencilerin deneyimlerinde, akademisyenlerin çalışmalarında ve üniversitenin Erzurum ile Türkiye’ye bıraktığı bilimsel mirasta aranmalıdır.
Albolat olarak Mustafa Kemal Atatürk Üniversitesi kaçıncı sırada ile ilgili faydalı bir derleme sunmaya çalıştık.